Podejźrzon rutolistny – trzeci  gatunek podejźrzonu w RPN

Na początku sierpnia  2011r. w południowej części Parku zostało odnalezione stanowisko Podejźrzonu rutolistnego liczące około 20 pędów.

    Gatunek umieszczony na Polskiej Czerwonej Liście Roślin – E –wymierający- krytycznie zagrożony, bardzo mała liczba stanowisk (do kilkunastu) w kraju.
    Z terenu RPN dotychczas nie podawany.
    Znaleziska dokonał Robert Stefański.

Opracował: B. Radliński

---

Buławnik czerwony po 20 latach ponownie w Roztoczańskim Parku Narodowym

W czerwcu bieżącego roku w północnej części Parku, zostało odnalezione nowe stanowisko buławnika czerwonego Cephalanhtera rubra, złożone z około 40 pędów (20 kwitnących i 20 płonnych).

Gatunek umieszczony w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin – EN-zagrożony i na Polskiej Czerwonej Liście Roślin – E –wymierający –krytycznie zagrożony. Z terenu RPN podawany ostatni raz pod koniec lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku.

Znaleziska dokonał Jacek Kuryło.

Opracował: B. Radliński

---

Nowe stanowiska roślin specjalnej troski w Roztoczańskim Parku Narodowym

W  maju w północnej części Parku odnalezione zostały nowe stanowiska: buławnika mieczolistnego - Cephalathera longifolia, złożone z ponad 20 pędów kwitnących i podobnej liczby pędów płonnych  oraz ciemiężycy zielonej - Veratrum lobelianum - pojedynczy pęd płonny.

             Buławnik mieczolistny – trzecie stanowisko w Parku – gatunek chroniony umieszczony w Polskiej Czerwonej                  Liście Roślin.

Fot. P. Chmielewski

Fot. B. Radliński

Gatunek umieszczony na Polskiej Czerwonej Liście Roślin –E - wymierający – krytycznie zagrożony, roślina chroniona.

Bardzo cennym jest również odnalezione w okolicach wsi Kąty (otulina RPN) stanowisko Dzwonecznika wonnego- Adenophora liliifolia

Fot. W. Olech

W lipcu 2010r. przeprowadzono pilotażowe rozpoznanie środowisk występowania wybranych gatunków chrząszczy saproksylicznych w Roztoczańskim Parku Narodowym. Badaniami objęto obszary ochrony ścisłej Bukowa Góra oraz Czerkies.

W trakcie badań stwierdzono występowanie gatunków prawnie chronionych, będących reliktami lasów pierwotnych, wymienionych w Polskiej Czerwonej Liście Gatunków Zagrożonych i Ginących oraz w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt - takich jak: Erythyrea austriaca (szczątki martwych chrząszczy oraz żerowiska), Peltis grossa, Prostomis mandibularis, Rhysodes sulcatus). Ostatni z wymienionych gatunków jest również wymieniony w załączniku Dyrektywy Siedliskowej UE.

Wstępne wyniki badań wskazują, że obszar Roztoczańskiego Parku Narodowego może być obecnie najobfitszym w Polsce miejscem występowania gatunku Prostomis mandibularis. Ze względu na stwierdzone częste i liczne występowanie dwu gatunków będących reliktami lasów pierwotnych (R. sulcatus i P. mandibularis) obszar parku zasługuje na dokładniejsze i bardziej szczegółowe badania pod kątem występowania i preferencji ekologicznych tych gatunków.

 

Styczeń bardzo chłodny, ale nie najzimniejszy.

  Miniony styczeń był drugim, po styczniu z 2006 roku, tak mroźnym miesiącem w ostatnim dwunastoleciu.
   Poniżej przedstawiamy porównanie średniej temperatury miesięcznej, minimum oraz maksimum temperatury w styczniu z lat: 2006 (styczeń najzimniejszy), 2007 (styczeń najcieplejszy), roku bieżącego i średnich wartości wyżej wymienionych parametrów z ostatnich dwunastu lat.

rok	2006	2007	2010	średnia wieloletnia
średnia temp. miesiąca	-9	2,6	-8,2	-2,3
minimum temperatury	-32	-12,6	-28,9	-19,6
maksimum temperatury	3	12,2	1,4	8,8

  Temperatura w ^oC na wysokości 2 m według danych ze stacji meteorologicznej Roztoczańskiego Parku Narodowego w Zwierzyńcu.

Rok 2009 obfitował w anomalie opadowe.

Październikowa okiść

  W dniach 14-15 października wystąpiły niespotykane dotychczas o tej porze roku, bardzo obwite opady mokrego śniegu. W ciągu 48 godzin w postaci śniegu spadło ponad 30 l wody (30 kg śniegu) na m² powierzchni gruntu. Mimo tego, że śnieg padał na nie wychłodzone podłoże i stale ulegał stapianiu, to jego pokrywa przez dwa dni przekraczała 20 cm. Szczegółowe warunki wstąpienia okiści pokazuje poniższy wykres sporządzony na podstawie danych ze stacji meteorologicznej RPN w Zwierzyńcu.

W dniach  10 i 12 czerwca odnaleziono na terenie Parku stanowiska  szeregu gatunków roślin naczyniowych o szczególnym znaczeniu nie tylko w skali Parku, ale i całego kraju.[więcej>>>]

---

CO SIĘ DZIEJE Z KLIMATEM ?

Niezwykle suchy kwiecień i bardzo mokry maj.

Miesięczna suma opadów w kwietniu wyniosła zaledwie 9,1mm (jest to wartość najniższa od 1988 roku, o blisko 50mm niższa od średniej wieloletniej dla tego miesiąca). W maju natomiast opady były rekordowo wysokie, miesięczna ich suma osiągnęła wartość 104,1 mm (34 mm powyżej średniej).

Poniższy wykres obrazuje rozkład miesięcznych sum opadów atmosferycznych kwietnia i maja w ostatnich latach na podstawie danych ze stacji meteorologicznej RPN w Zwierzyńcu.

Kwiecień był nieznacznie cieplejszy niż zwykle (średnia temperatura miesiąca wyniosła 9,5 ^oC), natomiast maj chłodniejszy (z średnią 12,5 ^oC).

sporządził : B. Radliński

---

Kokorycz wątła - Corydalis fabacea  na wschód od Wisły.

W kwietniu bieżącego roku został odnaleziony nowy dla flory parku takson; Kokorycz wątła (Corydalis fabacea), roślina kwitnąca wczesną wiosną, bardzo rzadko wstępująca we wschodniej części Polski.

Populacja tego gatunku zajmuje powierzchnię około 1 ha. Rośnie w warunkach siedliskowych cienistej buczyny zboczowej na podłożu lessowo – kredowym w górnej części wąwozu. Pojedyncze egzemplarze stwierdzono również w dolnej części wąwozu w odległości około 1 km od zwartego stanowiska.

Fot. 1. Kwitnący egzemplarz


Fot. 2. Charakterystyczne cechy: całobrzegie, jajowate przysadki, krótkie  szypułki


Fot. 3. Kokorycz wątła z lewej strony, po prawej Kokorycz pełna

Zima trzyma, a przyroda nie śpi

Na Roztocze zima przyszła wraz ze śniegiem. Z pozoru uśpione lasy Roztoczańskiego Parku Narodowego – w śnieżnej okrywie zdradzają obecność najbardziej tajemniczych jej mieszkańców, których przez większą część roku oko człowieka raczej nie spostrzeże.

Rodzime wilki, których populację w lasach Parku i ich sąsiedztwie, szacujemy na około 10 osobników, odnotowywane są – głównie dzięki tropom – we wszystkich niemal zakątkach. W zwartej watasze lub rozdzielone na dwie mniejsze grupy – kultywują odwieczny proces współzależności na linii drapieżnik-ofiara, walcząc o przetrwanie. Ich pokarmem w warunkach RPN są głównie dziki oraz jelenie. Od kondycji populacji tych właśnie zwierząt, zależny jest byt wilków – drapieżników rzadkich oraz zagrożonych, których krajowa populacja jest kluczowa dla zachowania tego gatunku w Europie.

W akompaniamencie ruchliwej wilczej watahy, w osamotnieniu i spokoju, przez trudno dostępne knieje parkowe – wędrują rysie. Wiemy o stałej obecności w naszych lasach dwóch osobników – prawdopodobnie samca i samicy. Zatem jest szansa, iż Park kolejny raz stanie się miejscem rozrodu rysia – gatunku zagrożonego w Polsce wyginięciem.

 1. Temperatura powietrza

Średnia temperatura powietrza w 2008 roku wyniosła 8,6 ⁰C i jest to wartość równa najwyższej wartości średniej rocznej temperatury od 1998 r. (to jest od rozpoczęcia pomiarów w stacji RPN ) z roku 2000 przy średniej z okresu pomiarów wynoszącej 7,9 ⁰C.

W przebiegu rocznym temperatury powietrza wg miesięcy, najcieplejszym był sierpień (18,1 ⁰C – jest to wyrównanie wartości najwyższej z lat 2002 i 2007). Najchłodniejszym miesiącem był styczeń (średnia -0,2 ⁰C) i był to jedyny miesiąc z ujemną średnią temperaturą. W styczniu, lutym, marcu, czerwcu, sierpniu, październiku, listopadzie i grudniu średnia temperatura powietrza była wyższa od przeciętnej, natomiast miesiące kwiecień, maj, lipiec i wrzesień były chłodniejsze niż zwykle. 

Maksymalną wartość temperatury zanotowano 16 sierpnia (32,6 ⁰C). Najniższe minimum wystąpiło 17 lutego (-18,5 ⁰C). Ponadto we wrześniu 2008 r. zanotowano  najwyższą temperaturę maksymalną ( 7 wrzesień ; 31,4 ⁰C) w tym miesiącu w badanym okresie, a w kwietniu zanotowano najwyższą temperaturę minimalną (-1,5 ⁰C) oraz najniższą temperaturę maksymalną (19,7 ⁰C)  w tym miesiącu od 1998 roku.

Temperatura powietrza wg miesięcy
miesiąc	średnia	minimalna	maks.
I	-0,2	-16,0	8,5
II	1,7	-18,5	15,5
III	2,9	-5,9	15,0
IV	8,4	-1,5	19,7
V	12,6	0,3	26,2
VI	17,1	4,6	28,8
VII	17,8	6,7	32,2
VIII	18,1	5,3	32,6
IX	11,9	0,9	31,4
X	9,1	-2,9	19,4
XI	4,2	-4,7	19,8
XII	0,1	-13,3	11,0
ROK	8,6	-18,5	32,6

O przyrodzie Roztoczańskiego Parku Narodowego – jako jej opiekunowie – wiemy dość dużo. Nigdy jednak wiedzieć nie będziemy wszystkiego, bo i za krótko żyjemy (jako ludzie), a przyroda kryje w swym bogactwie wiele niespodzianek.

Tym niemniej, w roku 2008, Służby RPN oraz współpracujący z Parkiem naukowcy i wolontariusze, wzbogacili listę organizmów żywych o 16 gatunków z królestwa: grzybów, roślin i zwierząt.

Spośród grzybów, nowymi dla Parku gatunkami są: pałeczka zimowa, smardz wyniosły, smardz jadalny, buławka spłaszczona i gwiazdosz długoszyjkowy (wszystkie objęte ochroną ścisłą). Nowe rośliny dla flory RPN to: naparstnica purpurowa, goździk piaskowy (oba chronione), ślazówka turyńska, serdecznik pospolity, farbownik lekarski i żmijowiec zwyczajny. Listę zwierząt uzupełniły głównie ptaki: kania ruda, górniczek, świergotek rdzawogardły i śnieguła (ściśle chronione) oraz pająk – bagnik nadwodny.

Zaznaczyć należy, iż w sformułowaniu „nowy gatunek”, mamy na myśli ten, którego nie stwierdziło oko człowieka, a jego ręka nie odnotowała tego faktu w bazach danych. Nie sposób bowiem twierdzić, iż corocznie migrujące przez całą Polskę, np.: świergotek rdzawogardły czy śnieguła, czy odnotowany w stawach Echo bagnik nadwodny – pojawiły się właśnie w roku 2008. Z całą pewnością one tu były (ów pająk) i przelatywały (ptaki), zaś rośliny – rosły zapewne od dawna. Swoimi nowymi odkryciami będziemy się dzielić na bieżąco.

W uzupełnieniu ciekawych obserwacji – 18 listopada – przy pięknej jesiennej aurze, nad Roztoczańskim Parkiem Narodowym przeleciał ornitologiczny rarytas – orzeł przedni. Tymczasem – w dniu 19 listopada lasy Roztocza lekko przysypał pierwszy tej jesieni śnieg.

Jak informowaliśmy, od 25 września, po blisko półtoratygodniowych ciągłych opadach deszczu, nad Roztoczem przejaśniło się niebo, co uwolniło zarówno migrujące ptaki, jak również uaktywniło ich obserwatorów – umożliwiając im wyjście w teren. Konsekwencją tych wyjść, było zaobserwowanie intensywnych przelotów drapieżników, które trwały do początku października, kiedy to znów pojawiły się opady. Podczas kilku słonecznych dni, zanotowano blisko 80 orlików krzykliwych, niezliczone ilości myszołowów i krogulców (najliczniejszych migrantów spośród ptaków drapieżnych), trzmielojady, błotniaki – zbożowego i stawowego, rybołowy, kobuzy, pustułki a także setki żurawi i zabłąkanego bociana białego. Nowy do awifauny RPN świergotek rdzawogardły, trwał na stawach Echo do 26 września, a wraz z nim: 16 czapli białych i 35 czapli siwych, łabędzie nieme, kaczki (w tym rożeńce i świstuny), łyski oraz masa ptasiego drobiazgu (m.in. pliszki siwe, zięby, krzyżodzioby świerkowe, szczygły…).

Świat owadów powoli wchodzi w stan uśpienia, podobnie jak rośliny, i choć zieleń jeszcze nas otacza, to z dnia na dzień przeistacza się w suknię kolorów jesieni.

Powoli też kończy się aktywność jeleni w aspekcie widowiskowych rykowisk, które z uwagi na długotrwałe opady deszczu, umknęły w dużej mierze obserwatorom przyrody.

Ostatnimi dniami, spoglądający w górę, zobaczyć mogli (oprócz ptaków i motyli) polujące za dnia nietoperze, co wbrew pozorom nie jest niczym nadzwyczajnym – jeden z większych naszych gatunków – borowiec, dość często, gdy noce są chłodne – poluje w promieniach słońca.

Schyłek lata i początek jesieni, to doskonały czas na poszukiwania grzybów – ale w kontekście poszukiwania gatunków rzadkich, chronionych i zagrożonych. Służby RPN odkryły w ostatnich tygodniach 2 nowe dla Parku gatunki: gwiazdosza długoszyjkowego oraz buławki spłaszczonej – oba objęte ochroną gatunkową ścisłą.

Nie zamykamy naszych przepastnych baz danych o wszelkich stworzeniach, gdyż to dopiero początek jesieni i spodziewamy się kolejnych doniesień o nowych taksonach – głównie z królestwa grzybów i gromady ptaków – o czym informować będziemy na bieżąco.

Koniec września pożegnał pejzaże Roztocza pomrukiwaniem spokojnej burzy, zaś początek października przyniósł opady deszczu (których na Zamojskiej Ziemi już niewiele się zmieści) – tym razem z nad Oceanu.

W wielości różnych głosów migrujących ptaków wróblowych, wyłuskano nowy dla awifauny RPN gatunek – świergotka rdzawogardłego Anthus cervinus.

Na stawach Echo, gdzie do niedawna dominowali kąpiący się ludzie, obecnie przebywa ponad 110 cyraneczek, tyleż samo krzyżówek oraz rzadkie gatunki kaczek: rożeniec, świstun i płaskonos. Po dnie stawów odwodnionych – spacerują rzadko w RPN obserwowane biegusy – malutki i zmienny, a także czaple białe i siwe.

Obecny czas, to okres podsumowania badań i obserwacji ornitologicznych z okresu lęgowego oraz moment, by rozpocząć poszukiwania sów, które intensywnie nawołując – informują innych nocnych łowców o zajętym terytorium.

Według wstępnego rozeznania, pojedyncze złamane i wywrócone drzewa można znaleźć na całym obszarze Parku. Ustalono – na podstawie prac związanych z szacowaniem wielkości zjawiska, że w północnej części Parku powstał pas zniszczeń o szerokości około 1,5 km i długości około 4 km, w którym drzewa zostały połamane i wywrócone grupowo, w kępach i w lukach sięgających powierzchnią kilkudziesięciu arów.Miejsca powstania wiatrołomu (i wiatrowału) są rozrzucone nieregularnie, o czym w pierwszym rzędzie zdecydowała rzeźba terenu. Najczęściej występują na dowietrznych stokach, ale także w rozległych dolinach. Uszkodzeniu ulegały wszystkie gatunki drzew. Najwięcej drzew połamanych stanowiły sosny, wywałom zaś ulegały zwykle buki i dęby. Skalę zjawiska w kontekście ilości uszkodzonych drzew – oszacowano na około 5500 metrów sześciennych.

W części południowej Parku, zanotowano natomiast silne gradobicie (średnica kuli lodowej osiągnęła 3 cm), w wyniku którego nastąpił znaczny ubytek aparatu asymilacyjnego (liści) – głównie u sosen i buków.

Zbiorowiska nieleśne w Roztoczańskim Parku Narodowym

W obrębie obszaru ochrony ścisłej "Nart" stwierdzono występowanie nowego dla flory parku taksonu - kruszczyka ostropłatkowego Epipactis leptochila.

Populacja licząca kilkanaście pędów jest w dużej części uszkodzona przez żerowanie jeleniowatych. Rośnie w warunkach siedliskowych cienistej buczyny na podłożu kredowym.

Storczyk ten dotychczas był stwierdzony jedynie w Tatrach Zachodnich, Pieninach i Beskidzie Żywieckim.

Przedstawiamy analizę sumy opadów miesięcznych w mm według danych ze Stacji Meteorologicznej Roztoczańskiego Parku Narodowego w Zwierzyńcu.
Analiza dotyczy okresu dziesięcioletniego:
· grudnia - od 1997r. do 2006r.