Europejska
Sieć Ekologiczna Natura 2000 w Roztoczańskim Parku Narodowym
Europejska
Sieć Ekologiczna Natura 2000, jako jedna z form ochrony przyrody Unii
Europejskiej, nakłada na poszczególne państwa członkowskie,
obowiązek wytypowania i ochrony cennych oraz zagrożonych
ekosystemów i taksonów (roślin i zwierząt). Służą
temu dwa podstawowe akty prawne: Dyrektywa Siedliskowa (Dyrektywa
92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r., której priorytetem jest
zapewnienie różnorodności przyrodniczej na terytorium państw
członkowskich, poprzez zachowanie siedlisk naturalnych oraz
gatunków dzikiej flory i fauny) oraz Dyrektywa Ptasia
(Dyrektywa 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r., której
głównym celem jest utrzymanie populacji gatunków
ptaków na poziomie odpowiadającym wymaganiom ekologicznym,
naukowym oraz kulturowym). Obie Dyrektywy posiadają załączniki, w
których wymienione są gatunki i siedliska, w tym zakres
wymaganych form i sposobów ochrony oraz dopuszczonych wobec
nich działań.
W związku z
wdrażaniem w Polsce postanowień Dyrektyw sieci Natura 2000,
Roztoczański Park Narodowy – z uwagi na wysoką wartość
przyrodniczą, spełnia kryteria zarówno Dyrektywy
Siedliskowej jak i Ptasiej.
Podstawą
powołania ostoi siedliskowej na obszarze Parku pn. „Roztocze
Środkowe” (PLH060017) jest przede wszystkim występowanie 14
typów siedlisk przyrodniczych (z Zał. I DS), w tym
dwóch o znaczącej powierzchni i reprezentatywności: żyznych
buczyn i wyżynnych jodłowych borów mieszanych a także trzech
siedlisk priorytetowych: borów i lasów
bagiennych, torfowisk wysokich z roślinnością torfotwórczą
oraz lasów łęgowych i nadrzecznych zarośli wierzbowych (tab.
1). Istotnym uzupełnieniem, wzmacniającym status ostoi, jest
występowanie roślin i zwierząt z Zał. II DS, w tym przede wszystkim:
obuwika pospolitego, sierpowca błyszczącego, traszki grzebieniastej,
kumaka nizinnego, bobra europejskiego, wydry, rysia i wilka (tab. 2 i
3).
Tabela 1. Typy
siedlisk przyrodniczych z Załącznika I Dyrektywy Siedliskowej
występujących w RPN
(* - siedliska priorytetowe)
|
L.p.
|
Kod siedliska
|
Nazwa
siedliska
|
Pokrycie [%]
|
|
1.
|
9130
|
Żyzne buczyny
|
25
|
|
2.
|
91P0
|
Wyżynny
jodłowy bór mieszany
|
8,3
|
|
3.
|
6510
|
Niżowe i
górskie łąki użytkowane ekstensywnie
|
4
|
|
4.
|
91D0
|
* Bory i lasy
bagienne
|
1,9
|
|
5.
|
9170
|
Grąd
środkowoeuropejski
|
1,8
|
|
6.
|
91I0
|
Świetlista
dąbrowa subkontynentalna
|
1
|
|
7.
|
7110
|
* Torfowiska
wysokie z roślinnością torfotwórczą
|
0,45
|
|
8.
|
91E0
|
* Lasy łęgowe
i nadrzeczne zarośla wierzbowe
|
0,4
|
|
9.
|
7140
|
Torfowiska
przejściowe i trzęsawiska
|
0,1
|
|
10.
|
7150
|
Obniżenia
dolinkowe i pła mszarne
|
0,1
|
|
11.
|
3150
|
Starorzecza i
naturalne eutroficzne zbiorniki wodne
|
0,1
|
|
12.
|
6410
|
Zmiennowilgotne
łąki trzęślicowe
|
0,01
|
|
13.
|
6430
|
Górskie
i niżowe ziołorośla nadrzeczne i okrajkowe
|
0,01
|
|
14.
|
3260
|
Nizinne i
podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników
|
0,01
|
Tabela 2.
Rośliny z Załącznika II Dyrektywy Siedliskowej występujące w RPN
(+ - gatunek
występujący aktualnie; liczebność nieokreślona, ? - gatunek wymagający
potwierdzenia występowania)
|
L.p.
|
Kod gatunku
|
Nazwa gatunku
|
Status gatunku
|
|
1.
|
1386
|
Bezlist
okrywowyBuxbaumia viridis
|
?
|
|
2.
|
1393
|
Sierpowiec
błyszczącyDrepanocladus vernicosus
|
+
|
|
3.
|
1902
|
Obuwik
pospolityCypripedium calceolus
|
+
|
Tabela 3.
Zwierzęta z Załącznika II Dyrektywy Siedliskowej stwierdzone w RPN (* -
gatunek priorytetowy,+ - gatunek występujący aktualnie; liczebność
nieokreślona, ? - gatunek wymagający potwierdzenia występowania)
|
L.p.
|
Kod gatunku
|
Nazwa gatunku
|
Status gatunku
|
|
Bezkręgowce -
owady
|
|
1.
|
1037
|
Trzepla zielonaOphiogomphus cecylia
|
+
|
|
2.
|
1042
|
Zalotka większaLeucorrhinia pectoralis
|
+
|
|
3.
|
1059
|
Modraszek
telejusMaculinea teleius
|
+
|
|
4.
|
1060
|
Czerwończyk
nieparekLycaena dispar
|
+
|
|
5.
|
1061
|
Modraszek
nausitousMaculinea nausithous
|
+
|
|
6.
|
4030
|
Szlaczkoń
szafraniecColias myrmidone
|
+
|
|
7.
|
1083
|
Jelonek rogaczLucanus cervus
|
?
|
|
8.
|
1087
|
* Nadobnica
alpejskaRosalia alpina
|
?
|
|
9.
|
4026
|
Zagłębek
bruzdkowanyRhysodes sulcatus
|
+
|
|
Minogi i ryby
|
|
10.
|
1096
|
Minóg
strumieniowyLampetra planeri
|
?
|
|
11.
|
2484
|
Minóg
ukraińskiEudontomyzon mariae
|
+
|
|
12.
|
1134
|
RóżankaRodeus sericeus amarus
|
+
|
|
13.
|
1145
|
PiskorzMisgurnus fossilis
|
+
|
|
14.
|
1149
|
KozaCobitis taenia
|
+
|
|
15.
|
1163
|
Głowacz
białopłetwyCottus gobio
|
+
|
|
Płazy
|
|
16.
|
1166
|
Traszka
grzebieniastaTriturus cristatus
|
+
|
|
17.
|
1188
|
Kumak nizinnyBombina bombina
|
+
|
|
Gady
|
|
18.
|
1220
|
Żółw
błotnyEmys orbicularis
|
+
|
|
Ssaki
|
|
19.
|
1308
|
MopekBarbastella barbastellus
|
+
|
|
20.
|
1318
|
Nocek
łydkowłosyMyotis dasycneme
|
+
|
|
21.
|
1324
|
Nocek dużyMyotis myotis
|
+
|
|
22.
|
1337
|
Bóbr
europejskiCastor fiber
|
4 terytoria w
RPN;
13-14 teryt. w RPN i otulinie
|
|
23.
|
1352
|
* WilkCanis lupus
|
1 wataha (10
os.)
|
|
24.
|
1355
|
WydraLutra lutra
|
2 terytoria w
RPN;
6-7 teryt. w RPN i otulinie
|
|
25.
|
1361
|
RyśLynx lynx
|
1 terytorium
(2-5 os.)
|
Roztoczański
Park Narodowy znalazł się również w obrębie Obszaru
Specjalnej Ochrony Ptaków „Roztocze”
(PLB060012). Zajmuje on powierzchnię c. 104 000 ha obejmując
mezoregiony Roztocza Środkowego i Wschodniego, zatem RPN stanowi
zaledwie 8% całości ostoi. Ze względu jednak na liczbę
gatunków, a w szczególności na liczebność
populacji lęgowych 6 gatunków ptaków
(trzmielojada, sóweczki, puszczyka uralskiego, dzięcioła
zielonosiwego, dzięcioła białogrzbietego i muchołówki małej)
– Park jest trzonem ostoi „Roztocze”.
Tabela 4.
Ptaki z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej stwierdzone w RPN w latach
1991-2008
(L – gatunek lęgowy, liczebność nieokreślona, N –
gatunek nielęgowy)
|
L.p.
|
Kod gatunku
|
Nazwa gatunku
|
Status gatunku
i liczebność populacji
|
|
1.
|
A002
|
Nur czarnoszyiGavia arctica
|
N
|
|
2.
|
A021
|
BąkBotaurus stellaris
|
0-1 terytorium
|
|
3.
|
A022
|
BączekIxobrychus minutus
|
N
|
|
4.
|
A023
|
ŚlepowronNycticorax nycticorax
|
N
|
|
5.
|
A027
|
Czapla białaEgretta alba
|
N
|
|
6.
|
A029
|
Czapla
purpurowaArdea purpurea
|
N
|
|
7.
|
A030
|
Bocian czarnyCiconia nigra
|
1-2 terytoria
|
|
8.
|
A031
|
Bocian białyCiconia ciconia
|
N
|
|
9.
|
A038
|
Łabędź
krzykliwyCygnus cygnus
|
N
|
|
10.
|
A060
|
PodgorzałkaAythya nyroca
|
N
|
|
11.
|
A068
|
BielaczekMergus albellus
|
N
|
|
12.
|
A072
|
TrzmielojadPernis apivorus
|
23 terytoria
|
|
13.
|
A073
|
Kania czarnaMilvus migrans
|
N
|
|
14.
|
A074
|
Kania rudaMilvus migrans
|
N
|
|
15.
|
A075
|
BielikHaliaetus albicilla
|
N
|
|
16.
|
A081
|
Błotniak
stawowyCircus aeruginosus
|
2 terytoria
|
|
17.
|
A082
|
Błotniak
zbożowyCircus cyaneus
|
N
|
|
18.
|
A084
|
Błotniak łąkowyCircus pygargus
|
N
|
|
19.
|
A089
|
Orlik krzykliwyAquila pomarina
|
do 6
terytoriów
|
|
20.
|
A091
|
Orzeł przedniAquila chrysaetos
|
N
|
|
21.
|
A092
|
OrzełekAquila pennata
|
N
|
|
22.
|
A094
|
RybołówPandion haliaetus
|
N
|
|
23.
|
A10?
|
KobczykFalco vespertinus
|
N
|
|
24.
|
A10?
|
DrzemlikFalco columbarius
|
N
|
|
25.
|
A104
|
JarząbekBonasa bonasia
|
min. 1
terytorium
|
|
26.
|
A119
|
KropiatkaPorzana porzana
|
L
|
|
27.
|
A120
|
ZielonkaPorzana parva
|
N
|
|
28.
|
A122
|
DerkaczCrex crex
|
L (<10
terytoriów)
|
|
29.
|
A127
|
ŻurawGrus grus
|
1 terytorium
|
|
30.
|
A149
|
Biegus zmiennyCalidris alpina
|
N
|
|
31.
|
A151
|
BatalionPhilomachus pugnax
|
N
|
|
32.
|
A166
|
ŁęczakTringa glareola
|
N
|
|
33.
|
A170
|
Płatkonóg
szydłodziobyPhalaropus lobatus
|
N
|
|
34.
|
A177
|
Mewa małaLarus minutus
|
N
|
|
35.
|
A193
|
Rybitwa rzecznaSterna hirundo
|
N
|
|
36.
|
A195
|
Rybitwa
białoczelnaSternula albifrons
|
N
|
|
37.
|
A196
|
Rybitwa
białowąsaChlidonias hybridus
|
N
|
|
38.
|
A197
|
Rybitwa czarnaChlidonias niger
|
N
|
|
39.
|
A215
|
PuchaczBubo bubo
|
N
|
|
40.
|
A217
|
SóweczkaGlaucidium passerinum
|
3 terytoria
|
|
41.
|
A220
|
Puszczyk
uralskiStrix uralensis
|
4 terytoria
|
|
42.
|
A223
|
WłochatkaAegolius funereus
|
1-2 terytoria
|
|
43.
|
A224
|
LelekCaprimulgus europaeus
|
1-2 terytoria
|
|
44.
|
A229
|
ZimorodekAlcedo atthis
|
1-2 terytoria
|
|
45.
|
A234
|
Dzięcioł
zielonosiwyPicus canus
|
10-15
terytoriów
|
|
46.
|
A236
|
Dzięcioł czarnyDryocopus martius
|
L
|
|
47.
|
A238
|
Dzięcioł średniDendrocopos medius
|
L
|
|
48.
|
A239
|
Dzięcioł
białogrzbietyDendrocopos leucotos
|
>15
terytoriów
|
|
49.
|
A246
|
LerkaLullula arborea
|
L
|
|
50.
|
A255
|
Świergotek
polnyAnthus campestris
|
N
|
|
51.
|
A307
|
JarzębatkaSylvia nisoria
|
L
|
|
52.
|
A320
|
Muchołówka
małaFicedula parva
|
L
|
|
53.
|
A321
|
Muchołówka
białoszyjaFicedula albicollis
|
L
|
|
54.
|
A338
|
GąsiorekLanius collurio
|
L
|
|
55.
|
A379
|
OrtolanEmberiza hortulana
|
L
|
Spośród
występujących w RPN siedlisk przyrodniczych ujętych w Załączniku I
Dyrektywy Siedliskowej, stabilna wydaje się być kondycja żyznych
buczyn, które lokalnie nawet powiększają swój
zasięg kosztem wyżynnych jodłowych borów mieszanych.
Świetlista dąbrowa subkontynentalna, z uwagi na niewielką powierzchnię
oraz naturalne procesy – może spontanicznie utracić cechy
typowe dla tego rodzaju siedliska, chyba, że zostaną podjęte działania
czynnej ochrony. Podobna sytuacja dotyczy niewielkich płatów
siedlisk otwartych, których istnienie zależne być może od
rozpoczęcia odpowiednich zabiegów zmierzających do ich
zachowania (np. hamowanie sukcesji, regulowanie stosunków
wodnych poprzez zahamowanie odpływu itp.). Dzięki rozpoczęciu przez RPN
działań czynnej ochrony siedlisk priorytetowych – poprzez
retencję wody – udało się zachować fragmenty torfowisk
wysokich oraz borów i lasów bagiennych.
Intensyfikacja tych prac może z czasem skutkować zwiększeniem ich
powierzchni.
Sytuacja
roślin z Załącznika II DS: sierpowca błyszczącego i obuwika
pospolitego, nie budzi obaw, co do trwałości populacji, tym bardziej,
iż w stosunku do obuwika, Park regularnie prowadzi zabiegi zmierzające
do stworzenia optymalnych warunków życia. Potwierdzenia
występowania wymaga stwierdzony przed wieloma laty bezlist okrywowy,
jako że RPN został uznany ważną ostoją tego gatunku w Polsce.
W przypadku
bezkręgowców (poza gatunkami leśnymi), z uwagi na fakt, iż
zajmują w RPN nisze podlegające dynamicznym przemianom (tereny
otwarte), konieczne będzie zaplanowanie odpowiednich działań
zabezpieczających środowisko ich życia. Działania te zbieżne będą z
wcześniej wzmiankowanymi pracami mającymi na celu utrzymywanie
obszarów niezalesionych w dolinie rzeki oraz retencję wody
na obszarach torfowiskowych. Istotnym jest również podjęcie
badań nad wyjaśnieniem statusu dwóch gatunków
chrząszczy (jelonka rogacza i nadobnicy alpejskiej), które
na dziś uznano za wymarłe, choć ich występowania w Parku nie można
wykluczyć.
Spośród
kręgowców najbardziej zagrożoną grupą są płazy, stąd też w
stosunku do tych zwierząt podjęto najbardziej zaawansowane działania
ochronne (zainstalowano bariery naprowadzające i przepusty pod
jezdniami w obrębie największej ostoi, ręcznie przenosi się płazy przez
jezdnię oraz zaplanowano działania retencyjne w celu zabezpieczenia
stanowisk rozrodczych). Sytuacja pozostałych gatunków, w tym
najliczniejszej grupy – ptaków – jest
stabilna i nie wymaga podejmowania obecnie specjalnych
zabiegów.
Osoba
odpowiedzialna:
dr inż.
Przemysław Stachyra
Zespół
ds. Monitoringu
przemekstachyra@wp.pl
Powrót
|
